Lipoprotein(a) — Lp(a) nedir ve kimler ölçtürmelidir?

Lipoprotein(a), kısaca Lp(a), kalp-damar hastalığı riskini artırabilen ve düzeyi büyük ölçüde genetik olarak belirlenen bir lipoproteindir. Standart kolesterol tahlillerinde genellikle yer almaz. Bu nedenle LDL kolesterolü normal görünen bir kişide bile yüksek Lp(a) gözden kaçabilir.

Güncel kılavuzlar, çoğu yetişkinin yaşamında en az bir kez Lp(a) ölçümü yaptırmasını öneriyor.

Kısaca

• Lp(a), LDL’ye benzeyen ancak apolipoprotein(a) isimli ek bir protein taşıyan genetik bir risk parçacığıdır.

• Yüksekliği kalp krizi, iskemik inme, periferik arter hastalığı ve kalsifik aort kapak darlığıyla ilişkilidir.

• Beslenme ve egzersiz Lp(a) düzeyini genellikle çok az değiştirir; buna rağmen toplam kalp-damar riskini önemli ölçüde azaltabilir.

• Lp(a) çoğu kişide yaşam boyunca nispeten sabit kaldığı için genellikle bir kez ölçülmesi yeterlidir.

• Yüksek bulunduğunda ilk adım diğer riskleri, özellikle LDL kolesterolü ve ApoB’yi daha iyi kontrol etmek ve birinci derece yakınları taramaktır.

Lp(a) Yüksekliği Ne Anlama Gelir?
Normal Değerler, Kalp Riski ve Tedavi Seçenekleri

Lipoprotein(a) — Lp(a) nedir?

Lp(a), yapısal olarak LDL parçacığına benzeyen bir lipoproteindir. Merkezinde kolesterol ve diğer lipitler, yüzeyinde ise LDL’de de bulunan apolipoprotein B100 — ApoB yer alır.

Lp(a)’yı sıradan bir LDL parçacığından ayıran özellik, ApoB100’e bağlı olan apolipoprotein(a) — apo(a) isimli ikinci proteindir.

Bu yapı nedeniyle Lp(a):

• Damar duvarında kolesterol taşıyabilir,

• Okside fosfolipitleri üzerinde taşıyabilir,

• İnflamatuvar süreçleri destekleyebilir,

• Damar sertliği ve plak oluşumuna katkıda bulunabilir,

• Aort kapağında kireçlenme sürecini hızlandırabilir.

Lp(a) düzeyinin yüzde 90’dan fazlası genetik özelliklerle, özellikle LPA geniyle ilişkilidir. Bu nedenle aynı beslenme düzenine sahip iki kişinin Lp(a) sonuçları birbirinden çok farklı olabilir. 2025 ESC/EAS dislipidemi kılavuzu güncellemesi

Lp(a) ile LDL kolesterol arasındaki fark nedir?

Lp(a) ve LDL birbiriyle ilişkili ancak aynı olmayan iki risk göstergesidir.

LDL kolesterolün normal olması Lp(a)’nın da normal olduğu anlamına gelmez. Benzer şekilde yüksek Lp(a), LDL kolesterolün önemsiz hâle geldiğini göstermez. İki risk bir araya geldiğinde damarların maruz kaldığı toplam kolesterol yükü artabilir.

Lp(a) neden tehlikelidir?

Lp(a)’nın kalp-damar riskine birkaç farklı mekanizmayla katkıda bulunduğu düşünülüyor.

Damar duvarında birikebilir

Lp(a), ApoB içeren bir parçacık olduğu için damar duvarına girerek aterosklerotik plak oluşumuna katkıda bulunabilir.

Okside fosfolipitleri taşıyabilir

Lp(a), inflamasyonu ve damar duvarındaki hücresel hasarı destekleyen okside fosfolipitlerin başlıca taşıyıcılarından biridir.

Kalsifikasyonu destekleyebilir

Lp(a) yüksekliği, özellikle aort kapağındaki inflamasyon ve kalsiyum birikimiyle ilişkilidir. Bu nedenle yüksek Lp(a), yalnızca damar hastalıklarıyla değil, kalsifik aort darlığıyla da bağlantılıdır.

Yaşam boyu maruziyet oluşturur

Lp(a) genetik olarak yüksekse damarlar bu parçacıklara çocukluk ve genç erişkinlik döneminden itibaren maruz kalır. Risk yalnızca testin yapıldığı andaki değerden değil, yıllar boyunca oluşan toplam maruziyetten kaynaklanır.

Geniş epidemiyolojik ve genetik çalışmalar Lp(a) ile aterosklerotik kalp-damar hastalığı ve aort kapak darlığı arasındaki ilişkinin nedensel ve kesintisiz olduğunu destekliyor. Buna karşılık güncel veriler Lp(a)’nın toplardamar pıhtıları için bağımsız bir risk faktörü olduğunu doğrulamıyor. Avrupa Ateroskleroz Derneği Lp(a) uzlaşı raporu

Lp(a) yüksekliği hangi hastalıkların riskini artırır?

Yüksek Lp(a) başlıca şu durumlarla ilişkilidir:

• Koroner arter hastalığı

• Kalp krizi

• İskemik inme

• Periferik arter hastalığı

• Tekrarlayan kardiyovasküler olaylar

• Kalsifik aort kapak darlığı

Lp(a), kişinin diğer risk faktörlerinden bağımsız olarak riske katkıda bulunabilir. Ancak sonucun anlamı her zaman toplam risk içinde değerlendirilmelidir.

Örneğin yüksek Lp(a)’ya sigara, hipertansiyon, diyabet, yüksek LDL, yüksek ApoB veya ailede erken kalp krizi öyküsü eşlik ediyorsa risk daha fazla önem kazanır.

Lp(a) yüksekliği belirti verir mi?

Hayır. Lp(a) yüksekliğinin kendine özgü bir belirtisi yoktur.

Kişi:

• İdeal kiloda olabilir,

• Düzenli egzersiz yapabilir,

• Sağlıklı beslenebilir,

• LDL kolesterolü normal olabilir,

• Hiçbir yakınması bulunmayabilir.

Lp(a) yüksekliği çoğu zaman ancak özel olarak istendiğinde yapılan bir kan testiyle anlaşılır. Bu nedenle kalp hastalığı ortaya çıktıktan sonra değil, risk değerlendirmesi sırasında ölçülmesi daha değerlidir.

Lp(a)’yı kimler ölçtürmelidir?

2024 Ulusal Lipid Birliği ve 2025 Avrupa kardiyoloji kılavuzları, her yetişkinde yaşam boyunca en az bir kez Lp(a) ölçülmesini öneriyor. 2024 NLA bilimsel güncellemesi

Ölçüm özellikle aşağıdaki kişilerde önemlidir:

• Birinci derece yakınlarında erken yaşta kalp krizi veya inme bulunanlar

• Erkeklerde 55, kadınlarda 65 yaşından önce kalp-damar hastalığı gelişenler

• Ailede yüksek Lp(a) öyküsü bulunanlar

• Ailesel hiperkolesterolemi tanısı veya şüphesi olanlar

• LDL kolesterolü açıklanamayan şekilde yüksek olanlar

• LDL iyi kontrol edildiği hâlde kalp-damar olayı yaşayanlar

• Tekrarlayan stent, bypass veya damar tıkanıklığı öyküsü bulunanlar

• Kalsifik aort kapak darlığı olanlar

• Periferik arter hastalığı bulunanlar

• Orta düzeyde kalp-damar riski olup tedavi kararının netleştirilmesi gerekenler

Pratik yaklaşım, Lp(a)’yı erişkinlikte yapılan ilk kapsamlı lipid değerlendirmesine eklemektir.

Çocuklarda Lp(a) ölçülmeli midir?

Her çocukta rutin Lp(a) taraması konusunda kılavuzlar arasında tam bir fikir birliği yoktur. Ancak seçilmiş çocuklarda ölçüm anlamlıdır.

Özellikle:

• Ailesel hiperkolesterolemi varsa,

• Anne, baba veya kardeşte belirgin Lp(a) yüksekliği bulunuyorsa,

• Ailede erken kalp krizi veya inme öyküsü varsa,

• Nedeni açıklanamayan iskemik inme yaşanmışsa Lp(a) ölçümü düşünülebilir.

Çocukluk döneminde yüksek bulunan sonuç, hastalık varlığı değil, yaşam boyu riskin erken belirlenmesi anlamına gelir. Bu bilgi sigara kullanımının önlenmesi, sağlıklı yaşam alışkanlıklarının erken yerleşmesi ve diğer risk faktörlerinin daha dikkatli izlenmesi için kullanılabilir.

Lp(a) testi aç karnına mı yapılır?

Lp(a) ölçümü için çoğu durumda açlık gerekmez. Günün herhangi bir saatinde alınan kan örneğiyle ölçülebilir.

Ancak Lp(a) genellikle total kolesterol, LDL, HDL, trigliserid, ApoB ve glukoz gibi başka testlerle birlikte değerlendirildiği için hekiminiz bazı durumlarda açlık isteyebilir.

Akut enfeksiyon, ciddi inflamasyon, kontrolsüz tiroid hastalığı, böbrek veya karaciğer hastalığı ve gebelik gibi durumlar sonucu etkileyebilir. Ölçümün klinik olarak dengeli bir dönemde yapılması daha uygundur.

Lp(a) kaç olmalıdır?

Lp(a) riskle kesintisiz bir ilişki gösterir. Yani tamamen risksiz ve bir anda tehlikeli hâle gelen tek bir sınır yoktur. Bununla birlikte klinik kararları kolaylaştırmak için bazı aralıklar kullanılır.

Çok yüksek Lp(a) düzeylerinin yaşam boyu oluşturduğu risk, bazı kişilerde ailesel hiperkolesterolemide görülen risk büyüklüğüne yaklaşabilir.

Bununla birlikte aynı Lp(a) değerinin anlamı herkeste aynı değildir. Sonuç şu göstergelerle birlikte yorumlanmalıdır:

• Yaş ve cinsiyet

• LDL kolesterol ve ApoB

• Kan basıncı

• Sigara kullanımı

• Diyabet ve insülin direnci

• Ailede erken kalp hastalığı

• Kişisel damar hastalığı öyküsü

• Böbrek fonksiyonları

• Gerektiğinde koroner kalsiyum skoru veya diğer görüntülemeler

nmol/L ile mg/dL arasındaki fark nedir?

Lp(a) iki farklı birimle raporlanabilir:

• mg/dL: Parçacıkların toplam kütlesini ölçer.

• nmol/L: Parçacık sayısını yansıtan molar konsantrasyondur.

Apo(a) proteininin büyüklüğü kişiden kişiye değiştiği için mg/dL ile nmol/L arasında herkese uygulanabilecek sabit bir dönüşüm katsayısı yoktur.

Bu nedenle internet üzerinde bulunan “mg/dL değerini şu sayıyla çarparak nmol/L’ye çevirin” önerileri kesin sonuç vermez. Laboratuvarın raporladığı birim üzerinden, o birime ait sınırlar kullanılmalıdır. Parçacık sayısını daha iyi yansıttığı için standardize edilmiş nmol/L ölçümü tercih edilir.

Lp(a) testi kaç kez yapılmalıdır?

Lp(a) düzeyi büyük ölçüde genetik ve nispeten sabittir. Düşük veya belirgin yüksek çıkan sonuçlarda çoğu kişi için yaşamda bir ölçüm yeterlidir.

Tekrar ölçüm şu durumlarda düşünülebilir:

• İlk sonuç 75–125 nmol/L arasındaki sınır bölgede bulunmuşsa

• Ölçüm akut hastalık veya ciddi inflamasyon sırasında yapılmışsa

• Kronik böbrek hastalığı, proteinüri, karaciğer veya tiroid hastalığı gelişmişse

• İlk ölçüm menopozdan önce sınırda çıkmışsa

• Kullanılan laboratuvar yöntemi veya sonuç güvenilir görünmüyorsa

• Lp(a)’yı hedefleyen bir tedavi veya klinik çalışma uygulanıyorsa

2025 Avrupa kılavuzu, Lp(a)’nın menopozdan sonra artabileceğini ve menopoz öncesi sınırda sonucu olan kadınlarda tekrar ölçümün makul olduğunu belirtiyor. 2025 ESC/EAS güncellemesi

Lp(a) yüksek çıkarsa aile bireyleri de ölçtürmeli mi?

Evet. Lp(a) yüksekliği büyük ölçüde kalıtsal olduğu için anne, baba, kardeşler ve çocuklarda da yüksek bulunabilir.

Bu yaklaşıma kaskad veya aile taraması denir. Bir kişide belirgin Lp(a) yüksekliği saptandığında birinci derece yakınların ölçülmesi, henüz hastalık gelişmemiş riskli bireylerin erken belirlenmesini sağlar.

Genetik analiz yapılması çoğu zaman zorunlu değildir. Doğrudan Lp(a) kan testi daha pratik ve klinik olarak yeterlidir.

Lp(a) beslenme ve egzersizle düşer mi?

Lp(a) düzeyi yaşam tarzından LDL kadar etkilenmez. Kilo vermek, egzersiz yapmak veya Akdeniz tipi beslenmek Lp(a)’yı belirgin biçimde düşürmeyebilir.

Bu durum yaşam tarzının önemsiz olduğu anlamına gelmez.

Lp(a) değişmese bile:

• LDL ve ApoB düşebilir,

• Kan basıncı iyileşebilir,

• İnsülin direnci azalabilir,

• Sigaranın damar üzerindeki zararı ortadan kaldırılabilir,

• Kardiyorespiratuvar kapasite artabilir,

• Toplam kalp krizi ve inme riski azaltılabilir.

Genetik riski değiştiremiyorsak, onun yanında bulunan değiştirilebilir riskleri mümkün olduğunca azaltmak daha önemli hâle gelir.

Lp(a) yüksekliğinde tedavi nasıl planlanır?

Bugünkü yaklaşım yalnızca Lp(a) rakamını düşürmeye değil, kişinin toplam damar riskini azaltmaya dayanır.

LDL kolesterol ve ApoB daha düşük hedeflenebilir

Lp(a) yüksekliği, LDL düşürücü tedavinin daha erken veya daha yoğun planlanmasına neden olabilir. Hedef değer kişinin kalp-damar hastalığı bulunup bulunmadığına ve toplam riskine göre belirlenir.

Kan basıncı ve kan şekeri kontrol edilir

Hipertansiyon ve diyabet, yüksek Lp(a)’nın oluşturduğu genetik riske eklenir. Bu nedenle iyi kontrol edilmeleri önemlidir.

Sigara bırakılmalıdır

Sigara, yüksek Lp(a)’nın etkilediği damar duvarında ilave inflamasyon ve hasar oluşturur.

Aile taraması yapılır

Yüksekliğin yalnızca bireysel değil, ailesel bir risk olabileceği unutulmamalıdır.

Seçilmiş kişilerde görüntüleme kullanılabilir

Tedavi kararının belirsiz olduğu bazı kişilerde koroner arter kalsiyum skoru veya damar görüntülemeleri riskin daha iyi sınıflandırılmasına yardımcı olabilir. Ancak kalsiyum skorunun sıfır olması, çok yüksek Lp(a)’nın yaşam boyu oluşturacağı riski tamamen ortadan kaldırmaz.

Statinler Lp(a)’yı düşürür mü?

Statinler Lp(a)’yı genellikle düşürmez; bazı kişilerde küçük bir artışa yol açabilir. Buna rağmen LDL kolesterolü ve kalp-damar olaylarını azalttıkları için yüksek Lp(a) varlığında statin tedavisi bırakılmamalıdır.

Önemli olan, Lp(a)’nın değişmemesine bakarak statinin işe yaramadığını düşünmemektir. Statin Lp(a)’yı değil, toplam ApoB ve LDL kaynaklı riskin önemli bir bölümünü azaltır.

Ezetimib de Lp(a) üzerinde belirgin bir etki oluşturmaz; ancak LDL hedeflerine ulaşmaya yardımcı olabilir.

PCSK9 inhibitörleri Lp(a)’yı düşürür mü?

Evolokumab ve alirokumab gibi PCSK9 inhibitörleri LDL kolesterolü güçlü biçimde düşürürken Lp(a)’da ortalama yüzde 20–30 azalma sağlayabilir.

2026 yılında yayımlanan randomize çalışmalar meta-analizinde PCSK9’u hedefleyen tedavilerin Lp(a)’yı ortalama yaklaşık yüzde 26 düşürdüğü bildirildi. PCSK9 tedavileri ve Lp(a) meta-analizi

Bu ilaçların temel kullanım amacı yüksek LDL ve kalp-damar riskini azaltmaktır. Yalnızca Lp(a) yüksekliği için özel olarak onaylanmış değildirler.

Niasin Lp(a) için kullanılmalı mı?

Niasin Lp(a)’yı azaltabilir. Ancak büyük klinik çalışmalarda modern tedavilere eklendiğinde kalp-damar olaylarında beklenen ek yararı göstermemiş ve yan etkiler oluşturmuştur.

Bu nedenle yalnızca Lp(a)’yı düşürmek amacıyla rutin niasin kullanılması önerilmez.

Lp(a) yüksekliğinde aspirin kullanılmalı mı?

Bazı genetik ve gözlemsel araştırmalar, çok yüksek Lp(a)’sı olan belirli kişilerde aspirinin daha fazla yarar sağlayabileceğini düşündürüyor. Ancak kanama riski nedeniyle yalnızca Lp(a) yüksekliğine dayanarak herkese aspirin başlanması doğru değildir.

Aspirin kararı:

• Daha önce kalp krizi veya inme geçirilip geçirilmediğine,

• Damar hastalığı varlığına,

• Yaşa,

• Kanama riskine,

• Kullanılan diğer ilaçlara göre kişiselleştirilmelidir.

Lipoprotein aferezi kimlerde kullanılır?

Lipoprotein aferezi, kanın özel bir cihazdan geçirilerek LDL ve Lp(a) içeren lipoproteinlerin uzaklaştırıldığı bir yöntemdir.

Şu durumlarda seçilmiş hastalarda değerlendirilebilir:

• Çok yüksek Lp(a)

• İlerleyici koroner veya periferik damar hastalığı

• Tekrarlayan kardiyovasküler olaylar

• Maksimum ilaç tedavisine rağmen kontrol edilemeyen yüksek risk

• Ailesel hiperkolesterolemi

Uygunluk ölçütleri ve geri ödeme koşulları ülkelere göre değişir. İşlem Lp(a)’yı düşürür; ancak düzenli aralıklarla tekrarlanması gerekir.

Lp(a)’yı düşüren yeni ilaçlar ne zaman kullanılacak?

Lp(a)’yı doğrudan hedefleyen yeni tedaviler, kardiyoloji alanındaki en önemli gelişmelerden biridir.

Pelacarsen

Karaciğerde apolipoprotein(a) üretimini azaltan antisens oligonükleotid tedavisidir. Faz 3 Lp(a)HORIZON çalışması kalp krizi, inme ve diğer kardiyovasküler olayları azaltıp azaltmadığını araştırmaktadır.

Olpasiran

LPA geninden gelen mesajcı RNA’yı hedefleyen bir siRNA tedavisidir. Faz 2 çalışmasında bazı dozlarla Lp(a)’da yüzde 95’in üzerinde azalma sağlanmıştır. OCEAN(a)-DOSE çalışması

Lepodisiran

Uzun etkili başka bir siRNA molekülüdür. Faz 2 çalışmasında Lp(a)’da yaklaşık yüzde 94’e ulaşan ve aylar boyunca devam eden düşüşler bildirilmiştir. ALPACA çalışması

Muvalaplin

Apo(a) ile ApoB100’ün birleşmesini engelleyerek Lp(a) parçacığının oluşumunu azaltan ağızdan kullanılan küçük moleküllü bir ilaçtır. Faz 2 KRAKEN çalışmasında kullanılan ölçüm yöntemine göre yüzde 70–86’ya ulaşan düşüşler sağlamıştır. KRAKEN randomize klinik çalışması

Bu sonuçlar son derece güçlüdür. Ancak 2026 itibarıyla kritik soru henüz tam yanıtlanmamıştır:

Lp(a)’yı çok güçlü biçimde düşürmek, kalp krizi, inme ve aort kapak hastalığını ne kadar azaltacak?

Pelacarsen, olpasiran ve lepodisiranın büyük faz 3 sonuç çalışmaları bu sorunun yanıtını araştırıyor. Bu ilaçlar rutin klinik kullanım için henüz onaylanmış Lp(a) tedavileri değildir.

Lp(a) yüksekliği aort kapak darlığına neden olur mu?

Yüksek Lp(a), kalsifik aort kapak hastalığı için genetik ve bağımsız bir risk faktörüdür. Ancak her yüksek Lp(a) sonucu aort darlığı gelişeceği anlamına gelmez.

Yüksek Lp(a)’sı bulunan kişide:

• Kalpte üfürüm duyulması,

• Egzersizle nefes darlığı,

• Göğüs ağrısı,

• Eforla baş dönmesi veya bayılma gelişmesi durumunda ekokardiyografi yapılmalıdır.

Yalnızca Lp(a) yüksekliği nedeniyle herkese sık aralıklarla ekokardiyografi yapılması zorunlu değildir. Muayene bulguları, yaş ve belirtiler birlikte değerlendirilmelidir.

Lp(a) sonucunu nasıl yorumlamak gerekir?

Lp(a), tek başına bir hastalık tanısı değildir. Kalp-damar risk değerlendirmesindeki eksik parçalardan biridir.

Doğru yorum için şu sorular birlikte yanıtlanmalıdır:

1. Lp(a) ne kadar yüksek?

2. LDL kolesterol ve ApoB hangi düzeyde?

3. Kişide daha önce damar hastalığı gelişmiş mi?

4. Ailede erken kalp krizi veya inme var mı?

5. Sigara, hipertansiyon veya diyabet bulunuyor mu?

6. Tedavi kararını netleştirmek için görüntüleme gerekiyor mu?

7. Birinci derece yakınlar tarandı mı?

Sonuç: Lp(a) neden yaşamda en az bir kez ölçülmelidir?

Lp(a), sık görülen fakat standart kolesterol testlerinde çoğu zaman bulunmayan kalıtsal bir kalp-damar riskidir. Sağlıklı beslenen, egzersiz yapan ve LDL kolesterolü normal görünen bir kişide bile yüksek olabilir.

Ölçümün en önemli yararı, değiştirilemeyen bir genetik riski öğrenmekten çok, değiştirilebilir riskleri daha erken ve daha doğru yönetebilmektir.

Lp(a) yüksek bulunduğunda yapılacaklar açıktır:

• Toplam kalp-damar riskini değerlendirmek,

• LDL ve ApoB’yi kişiye uygun hedeflere düşürmek,

• Sigara, tansiyon ve diyabet riskini yönetmek,

• Egzersiz ve beslenmeyi sürdürmek,

• Birinci derece yakınları taramak,

• Yeni Lp(a) tedavilerindeki gelişmeleri takip etmek.

Tek bir kan testi, kişinin ve ailesinin yaşam boyu kalp-damar riskini daha doğru değerlendirmeyi sağlayabilir.

Referanslar

1. Koschinsky ML, et al. A focused update to the 2019 NLA scientific statement on use of lipoprotein(a) in clinical practice. Journal of Clinical Lipidology – PubMed

2. Mach F, et al. 2025 focused update of the ESC/EAS guidelines for the management of dyslipidaemias. European Heart Journal

3. Kronenberg F, et al. Lipoprotein(a) in atherosclerotic cardiovascular disease and aortic stenosis: a European Atherosclerosis Society consensus statement. European Heart Journal

4. O’Donoghue ML, et al. Small interfering RNA to reduce lipoprotein(a) in cardiovascular disease. New England Journal of Medicine

5. Nissen SE, et al. Lepodisiran — A long-duration small interfering RNA targeting lipoprotein(a). New England Journal of Medicine

6. Nicholls SJ, et al. Oral muvalaplin for lowering of lipoprotein(a): a randomized clinical trial. JAMA

7. Lipoprotein(a) reduction with PCSK9-targeting therapies: systematic review and meta-analysis. PubMed

8. American Heart Association. Lipoprotein(a). AHA