Perimenopoz Nedir? İlk Belirtileri Ne Zaman Başlar?

Perimenopoz, yumurtalık işlevlerinin ve hormon üretiminin daha değişken hale geldiği, menopozdan önceki geçiş dönemidir. Çoğu kadında ilk değişiklikler 40’lı yaşlarda ortaya çıkar; ancak başlangıç yaşı, belirtilerin türü ve şiddeti kişiden kişiye önemli ölçüde değişebilir. Bu dönem yalnızca sıcak basması veya adet düzensizliğinden ibaret değildir: uyku, ruh hali, bilişsel performans, vücut kompozisyonu, kemik ve kalp-damar sağlığı da değerlendirilmelidir.

Kısaca:
Perimenopoz hakkında bilinmesi gerekenler

• Perimenopoz çoğunlukla 40’lı yaşlarda, sıklıkla 40’ların ortası veya sonuna doğru başlar; bazı kadınlarda ilk değişiklikler 30’ların sonlarında görülebilir.

• En belirgin erken işaret genellikle adet döngüsünün değişmesidir; ancak sıcak basması, gece terlemesi, uyku bozukluğu, duygu durum değişikliği veya beyin sisi daha önce de fark edilebilir.

• Menopoz, başka bir neden olmaksızın 12 ay boyunca adet görülmemesiyle geriye dönük olarak tanımlanır. Perimenopoz bu son adetten önce başlar ve menopozun ilk yılına kadar uzanan geçişi kapsar.

• 45 yaş üzerindeki tipik belirtilerde tanı çoğunlukla kliniktir. Hormonlar dalgalandığı için tek bir FSH veya östrojen sonucu perimenopozu güvenilir biçimde doğrulamaz ya da dışlamaz.

• Her adet değişikliği perimenopoz değildir. Çok yoğun kanama, ara kanama, ilişki sonrası kanama, kansızlık bulguları veya 40 yaşından önce gelişen belirtiler ayrıca araştırılmalıdır.

Perimenopoz Nedir? İlk Belirtileri Ne Zaman Başlar?

Perimenopoz, üreme çağından menopoza geçiş sürecidir. Bu dönemde yumurtlama daha düzensiz hale gelir; östrojen ve progesteron düzeyleri doğrusal biçimde azalmak yerine bir dönem boyunca belirgin şekilde dalgalanabilir. Bu nedenle kişi bir ay kendini tamamen olağan hissederken sonraki ay sıcak basması, uykusuzluk veya beklenmedik bir adet değişikliği yaşayabilir.

Bu değişkenlik, perimenopozun hem kadınlar hem de hekimler açısından bazen zor tanınmasına yol açar. Belirtiler yoğun iş yaşamına, strese, tiroit sorunlarına, depresyona veya “yaş almaya” bağlanabilir. Oysa doğru yaklaşım, bütün şikâyetleri otomatik olarak hormonlara bağlamak da perimenopoz ihtimalini tamamen gözden kaçırmak da değildir. Yaş, adet örüntüsü, belirtiler, kullanılan ilaçlar ve diğer olası nedenler birlikte değerlendirilmelidir.

Perimenopoz ile menopoz arasındaki fark nedir?

Bu iki kavram aynı şeyi ifade etmez:

• Perimenopoz: Menopoza doğru ilerleyen, hormonların ve adet döngüsünün değişken olduğu geçiş dönemidir.

• Menopoz: Son adet tarihinden itibaren, başka bir neden olmaksızın 12 ay adet görülmediğinde geriye dönük olarak konulan tanımdır.

• Postmenopoz: Menopozdan sonraki yaşam dönemidir.

Uluslararası STRAW+10 sınıflaması, menopoz geçişini öncelikle adet döngüsündeki değişikliklerle evrelendirir. Erken geçiş döneminde birbirini izleyen döngüler arasında yaklaşık yedi gün veya daha fazla kalıcı fark oluşabilir. Geç geçiş döneminde ise 60 gün veya daha uzun adet araları görülebilir.[1]

Perimenopoz yalnızca “menopozdan hemen önceki birkaç ay” değildir. Yıllara yayılan bir geçiş olabilir ve bazı belirtiler son adetten sonra da devam edebilir.

Perimenopoz kaç yaşında başlar?

Tek bir başlangıç yaşı yoktur. Çoğu kadın ilk değişiklikleri 40’lı yaşlarda, sıklıkla 40’ların ortası veya sonuna doğru fark eder. Bazı kadınlarda belirtiler ve döngü değişiklikleri 30’ların sonlarında veya 40’ların başında başlayabilir.

Başlangıç yaşını etkileyebilecek unsurlar arasında genetik özellikler, sigara kullanımı, bazı otoimmün hastalıklar, yumurtalık cerrahisi, kemoterapi ve pelvik radyoterapi bulunur. Annenin veya kız kardeşlerin menopoz yaşı fikir verebilir; ancak kişisel zamanı kesin olarak öngörmez.

Türkiye’de yapılmış çalışmalar doğal menopoz yaşı için farklı sonuçlar bildirmiştir; örneklem ve yöntem farkları nedeniyle tek bir ulusal sayı vermek doğru olmaz.[2,3] Klinik açıdan daha önemli olan, belirtilerin hangi yaşta başladığı ve kişinin kendi önceki adet düzenine göre neyin değiştiğidir.

40 yaşından önce perimenopoz olur mu?

Olabilir; ancak 40 yaşından önce adetlerin seyrekleşmesi veya kesilmesi “olağan perimenopoz” kabul edilmeden değerlendirilmelidir. Bu durumda gebelik, tiroit ve prolaktin bozuklukları, hipotalamik amenore, polikistik over sendromu ve prematür over yetmezliği gibi nedenler düşünülür.

Doğal menopozun 40 yaşından önce gerçekleşmesi prematür over yetmezliği; 40–44 yaş arasında gerçekleşmesi ise erken menopoz başlığı altında ele alınır. Erken östrojen kaybı kemik ve kalp-damar sağlığı açısından farklı sonuçlar taşıyabildiği için tanının netleştirilmesi önemlidir.

Perimenopozun ilk belirtileri nelerdir?

İlk belirti herkeste aynı değildir. En sık fark edilen değişiklik adet döngüsündedir; fakat bazı kadınlar önce uykusunun bozulduğunu, sıcak basmalarının başladığını veya adet öncesi duygu durum değişikliklerinin belirginleştiğini anlatır.

Sık görülen belirtiler şunlardır:

Belirtilerin tamamının bulunması gerekmez. Bazı kadınlar yalnızca adet düzensizliği yaşarken bazıları düzenli adet görmeye devam ettiği halde sıcak basması, gece terlemesi veya uyku bozukluğu yaşayabilir. Tek bir belirti perimenopoz tanısı koydurmaz; örüntü ve diğer olasılıklar önemlidir.

Perimenopozda adet düzeni nasıl değişir?

Yumurtlama her ay aynı düzenle gerçekleşmediği için progesteron üretimi ve östrojen dalgalanmaları değişir. Bunun sonucunda:

• adet araları önce kısalabilir,

• zamanla döngüler uzayabilir,

• bir veya birkaç adet atlanabilir,

• kanama bazı aylarda daha yoğun veya uzun olabilir,

• bazı aylarda çok daha hafif kanama görülebilir.

“Perimenopozdayım, her türlü kanama normaldir” düşüncesi güvenli değildir. Miyom, polip, adenomyozis, tiroit bozukluğu, gebelikle ilişkili durumlar, ilaçlar ve endometrium hastalıkları da kanama örüntüsünü değiştirebilir.

Hangi kanamalar normal kabul edilmemelidir?

Aşağıdaki durumlarda jinekolojik değerlendirme geciktirilmemelidir:

• bir-iki saatte bir ped veya tampon değiştirmeyi gerektirecek kadar yoğun kanama,

• yedi günden uzun süren veya giderek uzayan kanama,

• adetler arasında tekrarlayan kanama,

• ilişki sonrasında kanama,

• baş dönmesi, çarpıntı, nefes darlığı veya belirgin halsizlik gibi kansızlık belirtileri,

• 12 ay adet görmedikten sonra oluşan herhangi bir vajinal kanama.

Değerlendirme; öykü ve muayenenin yanında gebelik testi, tam kan sayımı ve ferritin, tiroit testleri, ultrason veya gerekli görülürse endometrium örneklemesini içerebilir. Hangi incelemenin gerektiği yaşa, risklere ve kanamanın biçimine göre belirlenir.

Adetler düzenliyken perimenopoz belirtileri başlayabilir mi?

Evet. Hormon dalgalanmaları ve belirtiler, adet takviminde belirgin bozulma ortaya çıkmadan önce başlayabilir. Özellikle sıcak basması, gece terlemesi, uyku değişikliği, migren veya duygu durum dalgalanmaları düzenli döngüler sırasında da görülebilir.

Ancak adetleri düzenli bir kişide yorgunluk, unutkanlık veya uykusuzluğu tek başına perimenopoza bağlamak doğru değildir. Demir eksikliği, tiroit bozukluğu, uyku apnesi, depresyon, anksiyete, ilaç etkileri ve yoğun yaşam stresi benzer yakınmalar oluşturabilir.

Sıcak basması nasıl olur ve herkeste görülür mü?

Sıcak basması genellikle yüz, boyun ve göğüs bölgesinde aniden başlayan yoğun sıcaklık hissidir. Terleme, kızarma, çarpıntı hissi ve ardından üşüme eşlik edebilir. Çoğu atak birkaç dakika sürer. Gece ortaya çıktığında uyku bölünmesine ve ertesi gün yorgunluğa yol açabilir.

Her kadın sıcak basması yaşamaz. The Menopause Society, kadınların yaklaşık yüzde 80’inin menopoz geçişinin bir döneminde vazomotor belirti bildirdiğini belirtir; şiddet ve sıklık büyük ölçüde değişir.[4] SWAN kohortunda sık sıcak basması ve gece terlemesinin medyan toplam süresi 7,4 yıl bulunmuştur; erken başlayan belirtiler daha uzun sürebilmiştir.[5] Bu veriler kişisel sürenin önceden kesin tahmin edilebileceği anlamına gelmez.

Perimenopoz uykuyu ve ruh halini etkiler mi?

Evet; fakat çoğu zaman birden fazla mekanizma birlikte rol oynar. Gece terlemeleri uykuyu doğrudan bölebilir. Hormon dalgalanmaları uyku düzeni ve duygu durumuyla ilişkili olabilir. Aynı dönemde iş yükü, ebeveyn bakımı, ilişkisel stres, kronik hastalıklar ve yaşam tarzı da etkili olabilir.

Uzunlamasına SWAN verilerinin bir analizinde perimenopoz boyunca uykusuzluk belirtileri yıllara göre yüzde 31–42 arasında bildirilmiş ve geç perimenopozda erken döneme göre daha sık görülmüştür.[6]

Yeni başlayan kaygı, sinirlilik veya depresif belirtiler önemsenmelidir. Perimenopoz bunlara katkıda bulunabilir; ancak her ruhsal belirti yalnızca hormonlara bağlanmamalıdır. İşlev kaybı, umutsuzluk, panik belirtileri veya kendine zarar verme düşüncesi varsa hızlı profesyonel destek gerekir.

Perimenopoz beyin sisi ve unutkanlık yapar mı?

Kelime bulmada zorlanma, dikkatin çabuk dağılması, bir işe neden başladığını unutma veya zihinsel yavaşlık hissi menopoz geçişinde sık bildirilir. Bu yakınmalar çoğunlukla hafiftir ve orta yaşta tek başına demans anlamına gelmez.[4]

Uyku bozukluğu, sıcak basması, stres, depresyon, demir eksikliği ve tiroit hastalıkları bilişsel yakınmaları artırabilir. Bu nedenle yalnızca “östrojen düştü” açıklamasıyla yetinmek yerine değiştirilebilir nedenleri birlikte değerlendirmek gerekir.

Günlük işlevi bozan, hızla ilerleyen, yakın çevrenin de fark ettiği unutkanlık; yön bulma, konuşma veya davranış değişiklikleriyle birlikteyse ayrı bir bilişsel değerlendirme yapılmalıdır.

Perimenopozda kilo almak kaçınılmaz mı?

Hayır. Orta yaşta kilo artışını yalnızca menopoza bağlamak doğru değildir. Yaşla birlikte enerji ihtiyacının azalması, hareketin ve kas kütlesinin düşmesi, uyku bozukluğu, stres ve beslenme düzeni toplam kiloyu etkiler. Menopoz geçişi ise yağın karın çevresinde ve iç organlar etrafında toplanmasına katkıda bulunabilir.

Bu dönem tartıdan çok vücut kompozisyonuna odaklanmak için uygun bir zamandır. Bel çevresi, kas kütlesi, kuvvet, glukoz metabolizması, kan basıncı ve lipid profili birlikte değerlendirilmelidir. Amerikan Kalp Derneği, menopoz geçişinde vücut kompozisyonu, lipidler ve damar sağlığında olumsuz değişiklikler gelişebileceğine dikkat çeker.[7]

Direnç egzersizi, yeterli protein, düzenli aerobik hareket, uyku ve gerektiğinde kişiye özel kilo yönetimi; kas kaybı ile merkezi yağlanmaya karşı temel yaklaşımı oluşturur. Hormon tedavisi bir zayıflama tedavisi değildir.

Perimenopoz ne kadar sürer?

Süre kişiden kişiye değişir. Çoğu kaynak menopoz geçişinin birkaç yıl sürdüğünü belirtir; yaklaşık dört yıl sık kullanılan bir ortalamadır, ancak süreç daha kısa veya çok daha uzun olabilir. Perimenopozun ne zaman başladığını geriye dönük olarak belirlemek de her zaman kolay değildir.

Belirtilerin süresi ile adet geçişinin süresi aynı değildir. Örneğin sıcak basmaları son adet tarihinden yıllar sonra devam edebilir.[5] Bu nedenle “menopoza girdikten sonra her şey hemen biter” beklentisi gerçekçi olmayabilir.

Perimenopoz testi var mı? FSH ölçülmeli mi?

Perimenopozu tek başına gösteren güvenilir bir kan testi yoktur. FSH ve östrojen düzeyleri aynı kişide günler ve haftalar içinde önemli ölçüde değişebilir. Bir gün normal bulunan FSH perimenopozu dışlamaz; yüksek bulunan tek bir değer de tüm tabloyu açıklamaz.

Güncel NICE rehberi, 45 yaş ve üzerindeki sağlıklı kişilerde tipik belirtiler ve adet değişiklikleri varsa perimenopoz tanısının laboratuvar doğrulaması olmadan klinik olarak konulmasını önerir. Bu yaş grubunda FSH, östradiol, AMH, inhibinler, antral folikül sayımı veya over hacmi rutin tanı testi olarak önerilmez.[8]

Hangi durumlarda kan testi gerekebilir?

Testler “perimenopoz paneli” oluşturmak için değil, belirsizliği çözmek veya başka nedenleri araştırmak için kullanılmalıdır. Örneğin:

• 40–45 yaş arasında menopoz belirtileri ve döngü değişikliği varsa FSH düşünülebilir,

• 40 yaş altında over yetmezliği şüphesinde değerlendirme gerekir,

• gebelik olasılığında gebelik testi yapılır,

• yoğun kanamada hemogram ve ferritin değerlendirilir,

• tiroit hastalığı düşündüren belirtilerde TSH bakılır,

• adet kesilmesinin başka nedenleri düşünülüyorsa prolaktin veya ilgili testler istenebilir.

Hormonal doğum kontrolü kullananlarda kanama örüntüsü ve hormon sonuçları yanıltıcı olabilir. Sonuçlar kullanılan yönteme göre yorumlanmalıdır.

Perimenopozda hamile kalınabilir mi?

Evet. Yumurtlama düzensizleşse ve doğurganlık azalsa da tamamen sona ermez. Bu nedenle gebelik istenmiyorsa menopoz doğrulanıncaya kadar uygun korunma gerekir. Menopoz hormon tedavisi gebeliği önleyen bir yöntem değildir.

Korunma seçimi; yaş, sigara kullanımı, migren, tansiyon, pıhtı riski, kanama düzeni ve kişisel tercihlere göre yapılmalıdır. Bazı hormonal kontraseptif yöntemler uygun kişilerde hem gebelikten korunma hem de kanama ve bazı belirtilerin kontrolünde yarar sağlayabilir; ancak herkes için uygun değildir.

Perimenopozda tedavi gerekir mi?

Perimenopoz bir hastalık değildir ve belirti yaşamayan herkesin tedavi edilmesi gerekmez. Tedavinin amacı laboratuvar değerlerini “gençlik düzeyine” getirmek değil; rahatsız edici belirtileri azaltmak, yaşam kalitesini korumak ve kişisel sağlık risklerini yönetmektir.

Yaklaşım şu sorularla şekillenir:

• En çok hangi belirti yaşamı etkiliyor?

• Rahim mevcut mu ve kanama örüntüsü nasıl?

• Gebelikten korunma ihtiyacı var mı?

• Migren, hipertansiyon, pıhtı, meme hastalığı veya karaciğer hastalığı öyküsü var mı?

• Kemik, metabolik ve kalp-damar riskleri neler?

• Kişinin tercihleri ve tedaviden beklentisi nedir?

Hormon tedavisi perimenopozda kullanılabilir mi?

Uygun kişilerde kullanılabilir. Menopoz hormon tedavisi sıcak basması ve gece terlemesi için en etkili tedavidir; kemik kaybını önlemeye de yardımcı olur.[9] Ancak tedavi türü, dozu ve uygulama yolu kişiye göre seçilmelidir.

Rahmi bulunan bir kişide sistemik östrojen kullanılırken endometriumu korumak için genellikle uygun bir progestojen de gerekir. Hâlâ gebelikten korunma ihtiyacı olanlarda kombine hormonal kontraseptifler veya rahim içi sistemle birlikte östrojen gibi farklı seçenekler düşünülebilir.

Hormon tedavisi her kadın için zorunlu olmadığı gibi herkes için uygun da değildir. Açıklanamayan vajinal kanama, hormon duyarlı kanser öyküsü, pıhtı veya bazı kalp-damar ve karaciğer hastalıklarında değerlendirme özellikle dikkatli yapılır. Risk yalnızca “hormon kullanıyor veya kullanmıyor” biçiminde ele alınamaz; hormonun türü, dozu, veriliş yolu, başlama zamanı ve kişinin kişisel riskleri önemlidir.

Hormon kullanmak istemeyenler için seçenekler var mı?

Evet. Sıcak basması ve gece terlemesi için bilişsel davranışçı terapi, bazı SSRI/SNRI grubu ilaçlar, gabapentin ve uygun ülkelerde diğer reçeteli seçenekler bilimsel kanıta sahiptir. Seçim, baskın belirtiye ve kişinin diğer hastalıkları ile ilaçlarına göre yapılır.[10]

Bitkisel ürünlerin ve “doğal hormon dengeleyici” takviyelerin etkisi ürünler arasında değişkendir; doz, saflık ve ilaç etkileşimleri sorun olabilir. The Menopause Society’nin 2023 değerlendirmesi, vazomotor belirtiler için takviye ve bitkisel ürünleri kanıt yetersizliği nedeniyle önerilen tedaviler arasında saymamaktadır.[10]

Vajinal kuruluk ve ilişkide ağrıda düzenli vajinal nemlendiriciler ve ilişki sırasında kayganlaştırıcılar başlangıç seçeneği olabilir. Yetersiz kaldığında lokal tedaviler değerlendirilir. Belirtinin türüne göre sistemik ve lokal tedavinin amaçları farklıdır.

Perimenopoz döneminde sağlık açısından neler takip edilmelidir?

Perimenopozu yalnızca belirtilerin bastırılacağı bir dönem olarak değil, orta yaş sağlığını yeniden değerlendirme fırsatı olarak görmek daha doğrudur.

Kişisel duruma göre şu başlıklar gözden geçirilebilir:

• kan basıncı ve bel çevresi,

• glukoz metabolizması ve lipid profili,

• kas kütlesi, kas gücü ve egzersiz kapasitesi,

• kemik sağlığı ve kırık riskleri,

• uyku kalitesi ve uyku apnesi belirtileri,

• depresyon ve anksiyete,

• sigara ve alkol kullanımı,

• yaşa ve riske uygun meme, rahim ağzı ve kolon taramaları.

Kemik kaybı özellikle son adet çevresinde hızlanabilir. SWAN çalışmasında omurga ve femur boynundaki kaybın en hızlı dönemi son adetten yaklaşık bir yıl önce başlayıp iki yıl sonrasına kadar uzanmıştır.[11] Bu, her perimenopozal kadına otomatik olarak DEXA yapılması gerektiği anlamına gelmez; risk faktörlerinin zamanında değerlendirilmesi gerektiğini gösterir.

Perimenopozda ne zaman doktora başvurulmalıdır?

Belirtiler yaşam kalitesini etkiliyorsa yardım almak için adetlerin tamamen kesilmesini beklemek gerekmez. Özellikle şu durumlarda değerlendirme uygundur:

• 40 yaşından önce adetlerin seyrekleşmesi veya kesilmesi,

• yoğun, uzun, ara dönem veya ilişki sonrası kanama,

• sıcak basması veya gece terlemesinin uyku ve günlük işlevi bozması,

• yeni başlayan veya kötüleşen migren,

• belirgin depresyon, kaygı veya bilişsel yakınma,

• göğüs ağrısı, bayılma, kalıcı çarpıntı ya da nefes darlığı,

• vajinal kuruluk, ağrılı ilişki veya tekrarlayan idrar yakınmaları,

• kişisel veya ailevi erken menopoz, osteoporoz, pıhtı ya da hormon duyarlı kanser öyküsü,

• tedavi seçenekleri hakkında kişisel risk–yarar değerlendirmesi ihtiyacı.

Amaç her belirti için geniş bir hormon paneli istemek değil; hangi yakınmanın perimenopozla uyumlu olduğunu, hangisinin ayrı araştırılması gerektiğini belirlemektir.

Sonuç: Perimenopoz bir geçiş dönemidir, belirsizlik dönemi olmak zorunda değildir

Perimenopoz çoğunlukla 40’lı yaşlarda başlayan, adet düzeni ile birlikte uyku, ısı kontrolü, ruh hali, bilişsel performans ve vücut kompozisyonunu etkileyebilen doğal bir yaşam dönemidir. Belirtiler gerçek ve tedavi edilebilir olmakla birlikte her şikâyeti hormona bağlamak ya da “bu yaşta normal” diyerek görmezden gelmek doğru değildir.

İyi bir değerlendirme; kişinin en çok etkilendiği belirtileri, kanama örüntüsünü, gebelikten korunma ihtiyacını ve uzun vadeli kemik, kas, metabolik ve kalp-damar sağlığını aynı çerçevede ele alır. Böylece amaç yalnızca bu dönemi geçirmek değil, sonraki yıllara daha güçlü ve sağlıklı girmektir.

Tıbbi not: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; kişisel tanı veya tedavi önerisi yerine geçmez. Olağandışı kanama, erken yaşta adet kesilmesi veya günlük yaşamı belirgin etkileyen belirtilerde kişisel değerlendirme gerekir.

Referanslar

1. Harlow SD, Gass M, Hall JE, et al. Executive summary of the Stages of Reproductive Aging Workshop +10: addressing the unfinished agenda of staging reproductive aging. Fertil Steril. 2012;97(4):843–851. doi:10.1016/j.fertnstert.2012.01.128

2. Vehid S, Aran SN, Köksal S, Işıloğlu H, Şenocak M. The prevalence and the age at the onset of menopause in Turkish women in rural area. Saudi Med J. 2006;27(9):1381–1386. PubMed

3. Carda SN, Bilge SA, Öztürk TN, et al. The menopausal age, related factors and climacteric symptoms in Turkish women. Maturitas. 1998;30(1):37–40. doi:10.1016/S0378-5122(98)00041-3

4. The Menopause Society. Perimenopause and menopause symptoms: patient education resources. Perimenopause

5. Avis NE, Crawford SL, Greendale G, et al. Duration of menopausal vasomotor symptoms over the menopause transition. JAMA Intern Med. 2015;175(4):531–539. doi:10.1001/jamainternmed.2014.8063

6. Ciano C, King TS, Wright RR, Perlis M, Sawyer AM. Longitudinal Study of Insomnia Symptoms Among Women During Perimenopause. J Obstet Gynecol Neonatal Nurs. 2017;46(6):804–813. doi:10.1016/j.jogn.2017.07.011

7. El Khoudary SR, Aggarwal B, Beckie TM, et al. Menopause Transition and Cardiovascular Disease Risk: Implications for Timing of Early Prevention. Circulation. 2020;142(25)–e532. doi:10.1161/CIR.0000000000000912

8. National Institute for Health and Care Excellence. Menopause: identification and management (NG23). Updated 2024. NICE guideline

9. The 2022 Hormone Therapy Position Statement of The North American Menopause Society Advisory Panel. Menopause. 2022;29(7):767–794. doi:10.1097/GME.0000000000002028

10. The 2023 Nonhormone Therapy Position Statement of The North American Menopause Society. Menopause. 2023;30(6):573–590. PubMed

11. Greendale GA, Sowers M, Han W, et al. Bone mineral density loss in relation to the final menstrual period in a multiethnic cohort: results from SWAN. J Bone Miner Res. 2012;27(1):111–118. doi:10.1002/jbmr.534